Ο ΦΟΒΟΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ

Τι είναι φόβος;

Φόβος ονομάζεται η συναισθηματική αντίδραση απέναντι σε κάτι που αντικειμενικά στοιχειοθετεί απειλή. Είναι ένας μηχανισμός προστατευτικού χαρακτήρα, μια φυσιολογική αμυντική αντίδραση του οργανισμού χωρίς να απαιτείται συνειδητή σκέψη. Υπάρχουν όμως και φόβοι ασυνείδητοι, που μπορεί να μην τους παραδεχόμαστε, ούτε καν να γνωρίζουμε την ύπαρξή τους μέσα μας, αλλά, παρ όλα αυτά, μας επηρεάζουν το ίδιο καταλυτικά: ο φόβος της διατήρησης της επιτυχίας, ο φόβος της δέσμευσης και της ανάληψης ευθυνών, ο φόβος της ανεξαρτησίας ή ο φόβος της αλλαγής.

Υπάρχουν φόβοι λίγο ως πολύ αναμενόμενοι και λογικοί, που τους αναγνωρίζουμε και τους αποδεχόμαστε ως κοινούς για όλους. Έτσι λοιπόν φοβόμαστε την απόρριψη και την αποτυχία, την απώλεια, την ασθένεια και δει τον καρκίνο και φυσικά τον θάνατο.

Αναφέραμε τη λέξη καρκίνο. Ας δούμε, λοιπόν, τι είναι ο καρκίνος και πως συνδέεται με την έννοια «φόβος».

Τι είναι  «καρκίνος»;

Σύμφωνα με τον Αρχαίο Έλληνα Ιατρό, Ιπποκράτη, «καρκίνος»  (όγκος) είναι η ανώμαλη ανάπτυξη κύτταρων με αποτέλεσμα τη δημιουργία όγκων σε διάφορα σημεία του σώματος. Οι όγκοι μπορεί να είναι καλοήθεις ή κακοήθεις.

Ο καρκίνος είναι ένα νόσημα πολυπαραγοντικό. Δηλαδή δεν οφείλεται σε μία και μόνη αιτία αλλά σε πολλούς παράγοντες εσωτερικούς και εξωτερικούς. Οφείλεται σε αίτια που μπορούν και που δεν μπορούν να προληφθούν, σε διαταραχές σωματικές αλλά και ψυχικές και γενικά έχει στενή σχέση με αυτό καθ΄αυτό το φαινόμενο της ζωής του ανθρώπου, το γήρας και τον θάνατο.

Ο καρκίνος είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα υγείας που παρατηρούνται σήμερα στις αναπτυγμένες χώρες. Οι στατιστικές δείχνουν ότι αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου μετά τις καρδιοπάθειες. Συνήθως προσβάλλει ανθρώπους μεγάλης ηλικίας, υπάρχουν όμως και μορφές καρκίνου που εμφανίζονται σε νεαρής ηλικίας άτομα, ακόμη και σε παιδιά.

Γιατί φοβόμαστε τον καρκίνο;

Ένα σημαντικό ποσοστό ανθρώπων φοβούνται τον καρκίνο γιατί έχουν ακούσει ή γνωρίζουν από ατυχείς προσωπικές εμπειρίες ότι οι καρκινοπαθείς βασανίζονται από πόνους και άλλα δυσάρεστα ενοχλήματα. Ο πόνος, όπως και κάθε δυσάρεστο ενόχλημα με τις μεθόδους της σύγχρονης ιατρικής πρακτικής αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά. Παρόλα αυτά επειδή κάθε άνθρωπος υποφέρει τον πόνο όχι μόνο σωματικά αλλά και ψυχικά, η ανακούφιση από τον ψυχικό πόνο δεν είναι ίδια με εκείνη του σωματικού. Ο ψυχικός πόνος αντιμετωπίζεται με την κοινωνία των ανθρώπων, με την τόνωση των οικογενειακών και φιλικών δεσμών, την απαλλαγή των ανθρώπινων σχέσεων από τα μικρά και εφήμερα που μπορεί να τις διαταράσσουν και την αναζήτηση των σημαντικών και αιωνίων που τις συσφίγγουν.

Επιπλέον, η  πλειοψηφία των ανθρώπων, αν όχι όλοι μας, φοβόμαστε τον καρκίνο διότι τον έχουμε συνδυάσει με τον θάνατο πράγμα που δεν ισχύει πάντα.  Έχουν πλασθεί μύθοι, οι οποίοι ανεξάρτητα από το ποσοστό αληθείας που κρύβουν, συντηρούν μια κατά κανόνα αρνητική εικόνα, η οποία παρουσιάζει το «ανίατον« και το « θανατηφόρον« στοιχείο. Πολλά όμως νοσήματα εκτός από τον καρκίνο είναι θανατηφόρα και όλα τα νοσήματα, ακόμα και τα πιο αθώα, μπορούν να γίνουν θανατηφόρα. Ο καρκίνος δεν είναι περισσότερο θανατηφόρος από πολλές άλλες αρρώστιες. Χάρη στην πρόοδο της ιατρικής, σήμερα σχεδόν οι μισοί διαγνωσθέντες καρκίνοι θεραπεύονται. Για αρκετούς μάλιστα τύπους και περιπτώσεις μπορεί να μιλάμε πλέον για οριστική θεραπεία χωρίς την πιθανότητα υποτροπών. Με την πάροδο του χρόνου και την πρόοδο της επιστήμης, είναι διαρκώς μεγαλύτερη η μερίδα αυτών των τύπων, κάτι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό για το μέλλον.

Είναι βέβαια αλήθεια, ότι σε αρκετές περιπτώσεις, ο καρκίνος μπορεί να μην είναι πλήρως ιάσιμος. Εντούτοις δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι υπάρχουν και άλλα χρόνια νοσήματα, όπως ο διαβήτης ή τα καρδιακά νοσήματα, για τα οποία δεν υπάρχει πλήρης ίαση, ωστόσο εφαρμόζεται θεραπευτική αγωγή σε μόνιμη βάση. Οι ασθενείς βρίσκονται υπό θεραπεία δια βίου και ζουν μία κατά τα άλλα φυσιολογική ζωή, ακόμα και αν υπάρχουν οι τυχόν περιορισμοί που μπορεί να προκύπτουν από τα νοσήματα αυτά. Και όλα αυτά, διότι γνωρίζουν πως μπορούν να αντιμετωπίσουν την πάθησή τους μέρα με τη μέρα και να παραμείνουν δραστήριοι και παραγωγικοί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Την ίδια ακριβώς στάση οφείλουν να τηρήσουν και οι καρκινοπαθείς.

Καταλήγουμε επομένως στο συμπέρασμα ότι θα πρέπει να αποσυνδέσουμε το νόσημα από την πιθανότητα κακής έκβασής του που είναι ο θάνατος. Και αυτό θα επιτευχθεί μέσα από την σωστή αντιμετώπισή του με ειλικρίνεια, ψυχική υποστήριξη και επικοινωνία ανάμεσα στον άρρωστο, τους οικείους και τους θεράποντες ιατρούς.

Μιλήσαμε λοιπόν για τους βασικούς φόβους των ασθενών με καρκίνο. Τώρα θα πούμε κάποια πράγματα για το πώς ο καρκινοπαθής αλλά και γενικότερα ο άνθρωπος μπορεί να εξοικειωθεί με τους φόβους του.

Όπως ξέρουμε, ο φόβος είναι πάντα παρών στη ζωή μας, οπότε χρειάζεται να μάθουμε να συμβιώνουμε με αυτόν και να αξιοποιούμε τις θετικές πλευρές του, οι οποίες μας ωθούν να κινητοποιήσουμε το δυναμικό μας. Η κατανόηση της φύσης του φόβων μας είναι καθοριστική, ώστε να τους χειριστούμε και να τους ξεπεράσουμε. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο φόβος στην ουσία είναι ένας πολύτιμος φίλος, ένας σύμμαχος που μπορεί να μας προστατεύσει από τους κινδύνους. Αντί να τον βλέπουμε σαν έναν τύραννο, που μας περιορίζει και μας καταπιέζει, μπορούμε να τον εκμεταλλευτούμε προς όφελός μας.

Στην πραγματικότητα ο φόβος έχει πολλά πρόσωπα, αν και ο καθένας από εμάς αντικρίζει συνήθως μία όψη του τη φορά, την οποία είτε αναγνωρίζουμε είτε όχι. Όπως και να χει, ο φόβος θεωρείται η μητέρα που γεννά όλα τα υπόλοιπα δυσάρεστα συναισθήματα και οι εκφράσεις του έχουν διάφορα ονόματα: ανασφάλεια, άγχος, δυσφορία, ανησυχία, αίσθηση ανεπάρκειας, σύγχυση, κατάθλιψη, άρνηση, πανικός, παράλυση και, ακόμα, θυμός, μίσος, επιθετικότητα, βία, ζήλια κ.λπ.

Τι σημαίνει αυτό; Απλούστατα, ότι ένα μεγάλο μέρος της συμπεριφοράς μας καθορίζεται από το φόβο, ακόμα και όταν δεν συνειδητοποιούμε ότι, παραδείγματος χάριν, πίσω από το θυμό ή την οργή μας, την ανασφάλεια ή το άγχος μας κρύβεται αυτός.

Η  Ψυχίατρος δρ Τζέφερς συνοψίζει την πραγματικότητα του φόβου σε έξι αλήθειες, που η κατανόησή τους είναι ένα εξαιρετικό βοήθημα για να μπορέσουμε να τον κατανοήσουμε και να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν χρειάζεται να τον… τρέμουμε!

Πρώτη αλήθεια: ο φόβος ποτέ δεν θα φύγει, όσο εγώ συνεχίζω να αναπτύσσομαι.

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι το να φοβόμαστε δεν αποτελεί πρόβλημα, αλλά μια καθαρά ανθρώπινη κατάσταση. Όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, ο φόβος δεν φεύγει ποτέ από τη ζωή μας! Σε κάθε στάδιο της εξέλιξής μας, αλλάζει πρόσωπα, αλλά είναι πάντα παρών. Αυτό όμως που μπορεί να αλλάξει είναι το πώς σχετιζόμαστε μ αυτόν και εδώ βρίσκεται η ανακούφιση και η ελπίδα, αφού κάθε φόβος είναι μόνο μία πλευρά του εαυτού μας, άρα κάθε άνθρωπος είναι «μεγαλύτερος» απ αυτόν.

Δεύτερη αλήθεια: αν θέλεις να κάνεις κάτι αλλά φοβάσαι, καν το!

Αυτό ακούγεται αντιφατικό σε σχέση με την πρώτη αλήθεια, αλλά δεν είναι.

Ο φόβος για συγκεκριμένες καταστάσεις διαλύεται όταν τις αντιμετωπίζουμε. Πρώτα έρχεται η δράση, και μετά ο φόβος χάνεται. Η παγίδα στην οποία πέφτουμε συνήθως είναι η σκέψη «όταν αντιμετωπίσω το φόβο μου, θα κάνω αυτό…» ή γενικά «όταν δεν θα φοβάμαι πια, τότε…».

Αυτό το παιχνίδι του ΟΤΑΝ / ΤΟΤΕ δεν είναι τίποτα άλλο από αναβλητικότητα, δηλαδή, άλλο ένα πρόσωπο του φόβου.

Τρίτη αλήθεια: ο μόνος τρόπος για να νιώσω καλύτερα με τον εαυτό μου είναι να πραγματοποιήσω αυτό που έχω σχεδιάσει.

Πρόσεξε αυτό το σημείο: Το «πραγματοποιώ» συμβαίνει ΠΡΙΝ από το «νιώθω καλύτερα με τον εαυτό μου»». Κάθε φορά που καταφέρνουμε να κάνουμε κάτι όχι μόνο διώχνουμε το φόβο της συγκεκριμένης κατάστασης μακριά, αλλά κερδίζουμε και ένα μεγάλο δώρο: προχωράμε πολλά βήματα προς το χτίσιμο της αυτοεκτίμησής μας.

Κάθε φορά που καταφέρνεις να διώξεις το φόβο, νιώθεις καλά και διαπιστώνεις ότι υπάρχουν και άλλα πράγματα που θα ήθελες να πετύχεις. Τι γίνεται τότε; Ο φόβος εμφανίζεται ξανά, αλλά εσύ δεν είσαι το ίδιο ακριβώς άτομο. Τώρα έχεις την ανάμνηση μιας επιτυχημένης προσπάθειας και λίγο περισσότερη αυτοπεποίθηση. Μ’ αυτόν τον τρόπο φτιάχνεις μέσα σου τη στάση που σε βοηθάει να ξεπερνάς κάθε φόβο, τη στάση που λέει: «Μπορώ να αντιμετωπίσω οτιδήποτε θα μου φέρει η ζωή στο δρόμο μου».  

Τέταρτη αλήθεια: δεν φοβάμαι μόνο εγώ κάθε φορά που αντιμετωπίζω κάτι καινούργιο, αλλά και οποιοσδήποτε άλλος το επιχειρεί.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και οι άνθρωποι που θαυμάζουμε για τη γενναιότητά τους, που φαίνεται να κατορθώνουν πράγματα απίστευτα, τα οποία εμείς δεν θα δοκιμάζαμε ποτέ, ακόμα κι αν εκείνοι φοβούνται. Η διαφορά είναι ότι εκείνοι προχωράνε μπροστά. Όλοι οι άνθρωποι, από ένστικτο, φοβούνται τη φωτιά. Το ίδιο κάνουν και οι πυροσβέστες. Βασίζονται όμως στην πλευρά του εαυτού τους που έχει εκπαιδευτεί και όχι στην πλευρά τους που υπολογίζει τις συνέπειες μιας πυρκαγιάς.

Πέμπτη αλήθεια:  πάντα έχεις μέσα σου τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσεις το φόβο σου για να δράσεις.

Όλοι φοβούνται, αλλά δεν αντιδρούν το ίδιο. Γενναίος είναι αυτός που παρά το φόβο του προχωράει. Αυτός που ισχυρίζεται ότι δεν φοβάται καθόλου απλώς λέει ψέματα στον εαυτό του κάτι που κάλλιστα μπορεί να αποτελεί μια ψυχολογική άμυνα απέναντι στο φόβο του.

Έκτη αλήθεια: το να σπρώξεις τον εαυτό σου να περάσει μέσα από το φόβο είναι λιγότερο τρομακτικό από το να ζεις με το μόνιμο φόβο που πηγάζει από την αίσθηση της ανημποριάς.

Η έκτη αλήθεια είναι πολύ σημαντική, γιατί δείχνει μία από τις μεγάλες παγίδες που βάζει στο δρόμο μας αυτό το συναίσθημα. Όχι μόνο υποχωρούμε μπροστά του και του επιτρέπουμε να μας κυριεύσει, αλλά προγραμματίζουμε και τον εαυτό μας ώστε να μην τολμά και παράλληλα να αισθάνεται τύψεις γι αυτό, εξασφαλίζοντας έτσι τη διαιώνιση της κατάστασης και το ρίζωμα μιας αίσθησης ανημποριάς στην καρδιά μας. Αν σπρώξεις τον εαυτό σου να κάνει το πρώτο βήμα για να περάσει μέσα από αυτόν, θα κινητοποιήσεις αμέσως τη δύναμη και την αυτοεκτίμησή σου.

Ο μόνος εχθρός του φόβου επομένως, είναι η γνώση. Και πρωτίστως η γνώση του εαυτού μας. Αναμφίβολα και για το θέμα του καρκίνου όπου μιλάμε σήμερα, η διάγνωση είναι τραγική. Έχει αποδειχθεί, όμως, η τεράστια σημασία της καλής φυσικής, ψυχικής και συναισθηματικής κατάστασης του ατόμου. Πρέπει να τον απομυθοποιήσουμε, πρέπει να τον αντιμετωπίσουμε. Έχουμε χρέος να μάθουμε και να πιστέψουμε στις τεράστιες ικανότητες και δυνατότητες του ανθρώπινου οργανισμού.

Οι μαρτυρίες ανθρώπων που στάθηκαν γενναία απέναντι στον καρκίνο, που είχαν ισχυρή θέληση για ζωή, αποδοχή από το περιβάλλον και δεν παραιτήθηκαν αλλά πήραν πραγματικά τη ζωή τους στα χέρια τους, αποδεικνύουν ότι ο καρκίνος μπορεί να νικηθεί.

Δεν θα υποβαθμίζουμε τον άνισο αγώνα. Είναι δύσκολος, σκληρός και αδυσώπητος. Όμως δεν είναι προκαθορισμένη η έκβασή του. Όσο ρομαντικό ή εκτός πραγματικότητας κι αν ακούγεται, η θέληση για ζωή είναι το ισχυρότερο όπλο μας. Ο οργανισμός μας έχει έναν πανίσχυρο και πανέξυπνο στρατό έτοιμο να μας υπερασπιστεί με όλες του τις δυνάμεις. Πρέπει να το πιστέψουμε αυτό όχι σαν τονωτική ένεση αλλά επειδή είναι η πραγματικότητα του ανθρώπινου οργανισμού.

Ο καρκίνος στα πρώτα στάδια μπορεί να νικηθεί! Για να αναγνωρίσουμε όμως τα πρώτα στάδια πρέπει να μάθουμε να ακούμε με προσοχή το σώμα μας. Να πάψουμε πια να το αγνοούμε τόσο επιδεικτικά στο όνομα της “εγωιστικής” σύγχρονης ζωής μας.

Συμπερασματικά θα πούμε ότι δεν μπορούμε να δραπετεύσουμε από το φόβο. Μπορούμε όμως να τον μεταμορφώσουμε σε ένα σύντροφο που δεν μας καταπιέζει ή μας καθηλώνει, αλλά μας βοηθάει να κινητοποιηθούμε και να προχωρήσουμε μπροστά στο μονοπάτι της προσωπικής ψυχικής ωρίμανσης και εξέλιξης!

Αρέσει σε %d bloggers: